Üretim Maliyetinde Gider Yerlerinin Önemi

Üretim işletmelerinde ürün maliyetini üç kalem giderin oluşturduğunu her muhasebeci bilir.

Bunları ;

– Direkt ilk madde ve malzeme giderleri,

– Direkt işçilik giderleri,

– Genel üretim giderleri, olarak sayabiliyoruz.

Yine bildiğimiz gibi üretim işletmelerinde, üretim çeşitli safhalardan oluşmakta. Ürünler bu safhalardan geçerek tamamlanmakta ve nihayetinde tam ürün olarak işletme stoklarına alınmaktadır.

İşte bu üretim safhalarının oluştuğu yerler gider yerleri olarak tarif edilmektedir. Ya da maliyet merkezleri olarak da tarif edebiliriz.

MSUGT, Tek Düzen Hesap Planı açıklamalarında gider yeri, üretim ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu, örgütün bir birimi ya da birim içindeki bir yer olarak tanımlanmakta.

Burada şunu göz ardı etmemiz gerekir, gider yerleri sadece üretim faaliyeti için oluşmamakta, işletmenin tüm faaliyeti çeşitli gider yerlerinde gerçekleştirilmektedir. Mesela finansman, muhasebe, insan kaynakları, satış, garanti hizmetleri, araştırma geliştirme gibi.

Üretim ile ilgili gider yerlerine, ya da maliyet merkezlerine sanayiden şöyle örnek verebiliriz zannediyorum;

Mesela bir madeni eşya üretiminde üretim safhaları, kesme dilme ve şekillendirme hattı, boyahane, mekanik üretim ve montaj bantları gibi esas üretim bölümlerinde gerçekleştirilmektedir.  İşte bu bölümler üretim ile ilgili gider yerleridir.

İşletmenin özelliğine göre bu gider yerleri çeşitlenmekte olduğunu da söylemek gerekir.

Ayrıca üretime yardımcı gider yerlerini de unutmamak gerekir.

Ben bu bölümlerin maliyetlerin oluştuğu bölümler olması nedeniyle maliyet merkezleri olarak da isimlendirebileceğini düşünüyorum.

Üretim safhalarında kullanılan direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik giderleri kolayca hangi ürünün maliyetine verileceği belirlenebilmektedir. Çünkü bu giderler ile üretilen ürün arasında direkt bağ bulunmaktadır.

Genel üretim giderlerine gelince, bu direkt bağın bulunmaması ürün maliyetlerine genel üretim giderlerinin verilmesini zorlaştırmakta, bunun biçin maliyet muhasebesi bölümünün bir takım çalışmalar yapması gerekmektedir.

Maliyet muhasebesinde yapılan çalışmalar ile genel üretim giderleri önce yapıldıkları gider yerlerine toplanmakta, daha sonra bu gider yerlerinde biriken giderler çeşitli dağıtım anahtarları kullanılarak aşamalı olarak esas gider yerlerine ve akabinde de üretilen ürünlerin maliyetine verilmektedir.

Gider Yerlerinin (Maliyet Merkezleri) Sınıflandırılması

Gider yerlerinin tespitinde işletmenin genel organizasyon yapısı, üretim gider yerleri için ayrıca üretim safhaları göz önüne alınır.

Gider yerleri belirlenerek giderler yukarıda söylediğimiz gibi buralarda toplanır. Buradan da mantıklı ve dengeli bir şekilde ürünlere yüklenir, giderlerin planlaması ve kontrol edilmesi sağlanır.

Yine MSUGT, hesap planı açıklamalarına baktığımızda gider yerleri ;

  • Esas üretim gider yerleri,
  • Yardımcı üretim gider yerleri,
  • Yardımcı hizmet üretim gider yerleri,
  • Üretim yerleri yönetimi gider yerleri,
  • Yatırım gider yerleri,
  • Araştırma ve geliştirme gider yerleri,
  • Pazarlama, satış ve dağıtım gider yerleri,
  • Genel yönetim gider yerleri,

olarak bölümlenmektedir.

İlk 4 kalem gider yerleri üretim maliyetlerinin oluştuğu gider yerleridir.

Gider Yerlerinin Kısaca Açıklaması

Bu gider yerlerini kısaca şöyle tarifliyebiliriz ;

Esas üretim gider yerleri :

İşletmenin faaliyet konusunu teşkil eden ürünlerin üretiminin gerçekleştirildiği gider yerleridir. Yukarıda örnek verdiğimiz kesme dilme ve şekillendirme hattı, boyahane, montaj bantları bölümleri örnek verilebilir.

Yardımcı üretim gider yerleri :

İşletme üretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için esas üretim yerleri ve diğer bölümlere ihtiyaçları olan girdileri sağlayan bölümlerdir. Örnek olarak işletmelerde üretim bölümüne malzeme sağlayan satın alma bölümü, kalite kontrol bölümü, üretim planlama bölümü, yan girdi olan enerji ve tamir bakım bölümlerini sayabiliriz.

Yardımcı hizmet gider yerleri :

İşletmenin tüm gider yerlerine hizmet veren bölümlerdir. Mesela yemekhane, taşıma servis hizmeti bölümü gibi hizmet bölümleri.

Üretim yerleri yönetimi gider yerleri :

İşletmelerin üretim faaliyetini sevk ve idare eden bölümlerdir. Fabrika Müdürlüğü, Üretim Müdürlüğü gibi örnekler verilebilir.

Araştırma ve geliştirme gider yerleri : 

İşletme ürünleri ile ilgili araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yürütüldüğü bölümlerdir. İşletmenin büyüklüğüne göre kendi içinde bölümlere ayrılabilir.

Pazarlama, satış ve dağıtım gider yerleri :

İşletmede üretimin gerçekleşmesinden sonra ürünlerin stoklaması, pazarlama faaliyetlerinin yapılması, satış ve sevkiyatın gerçekleştirilmesi, satış sonrası garanti hizmetlerinin yürütülmesi gibi faaliyetleri olan bölümlerdir. Satış Bölümü, pazarlama bölümü ve garanti hizmetleri bölümünü örnek verebiliriz.

Genel yönetim gider yerleri :

Genel yönetim faaliyetlerinin yürütüldüğü , Genel Müdürlük, Muhasebe, İnsan Kaynakları, Halkla İlişkiler, Bilgi İşlem gibi bölümleri sayabiliriz.

Bunların dışında işletme finansman faaliyetlerinin yürütüldüğü, hazine veya finansman bölümünü de finansman giderlerinin toplandığı gider yeri olarak saymak gerekir.

Böylece bu yazıyla, muhasebe işlemlerinde maliyetlerin doğru çıkarılması açısından çok önemli olduğunu vurgulamak istediğim gider yerlerini (ya da maliyet merkezlerini) kısaca incelemiş olduk.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir