Maliyet Muhasebesi

İşletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin hesaplanarak muhasebeleştirilmesi maliyet muhasebesinin başlıca görevi olduğunu söyleyebiliriz.

Bir açıdanda maliyet muhasebesi, üretilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin gider yerleri (maliyet merkezleri) ve ilgili oldukları ürünler bazında belirlenmesi için yapılan hesaplama ve muhasebe kayıtlarıdır.

Maliyet kavramını açacak olursak şöyle tarif edebiliriz; bir ürün ya da hizmetin üretimini gerçekleştirmek için yapılan giderlerdir.

Maliyetler, ürün satış fiyatlarının tespit edilmesinde, stok değerlemesi ile stokların bilançoda gösterilmesi ve faaliyet sonuçlarının belirlenmesinde önemli girdilerdir.

Maliyet muhasebesi tarafından oluşturulacak veriler, yöneticilerin işletme için alacağı kararlarda, faaliyetlerin analiz edilerek kontrol altına alınmasında, işletme bütçelerinin yapılmasında çok önemli olmaktadır. Bu verileri genelde yönetim muhasebesinin kullandığını düşünürsek maliyet muhasebesi ile yönetim muhasebesi işbirliğinin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır.

Maliyetleri Oluşturan Giderlerin Sınıflandırılması

Gider kavramını maliyetler açısından şöyle açıklayabiliriz; işletmelerde üretimin gerçekleştirilmesi sırasında tüketilen veya kullanılan varlık ve hizmetlerin parasal karşılığıdır.

Maliyet giderlerinin sınıflandırılmasını çeşitli açılardan yapmak mümkün.

Giderleri ürünlere yükleme yöntemlerine göre, giderlerin cinsine göre, üretim hacmiyle ilişkilerine göre, işletme fonksiyonlarına göre sınıflandırabiliriz.

Bu ayırıma göre maliyet giderlerinin sınıflandırma listesini yapalım;

Giderlerin ürünlere yükleme yöntemlerine göre sınıflandırılması;

– Direkt giderler,

– Endirekt giderler.

Giderler üretim maliyetine doğrudan yüklenip yüklenememesine göre direkt ve endirekt olarak sınıflandırılır.

Herhangi bir dağıtım anahtarı kullanmadan doğrudan belirli bir ürün veya hizmetin maliyetine yüklenen giderler direkt giderlerdir. Örnek olarak direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik giderleri.

Belirli bir ürün veya hizmetin maliyetine doğrudan yüklenemeyen, işletme tarafından belirlenen mantıklı dağıtım ölçüleri, anahtarları vasıtasıyla gider yerleri ve takiben belirli ürün veya hizmetlerin maliyetlerine yüklenen giderlerdir. Örnek olarak üretim departmanında çalışan memurların ücret ve eklerini, genel üretim faaliyetleri sırasında kullanılan yani belirli bir ürün için kullanılmayan işletme malzemelerini gösterebiliriz.

Giderleri cinslerine göre sınıflandırma;

– Direkt ilk madde ve malzeme giderleri,

– Direkt işçilik giderleri,

– Genel üretim giderleri

Direkt ilk madde ve malzeme belirli bir ürün için doğrudan kullanılan ham madde ve malzemeler, yine direkt işçilik hangi ürün için yapıldığı belli olan işçilik giderleridir.

Genel üretim giderlerini biraz açalım, bu giderler üretim için yapılan direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik dışında kalan ama üretim için yapılan giderlerdir. Genel üretim giderleri doğrudan değil belirlenecek dağıtım yoluyla üretim ve hizmet maliyetlerine yansıtılır.

Genel üretim giderlerini şöyle çeşitlendirmek mümkün;

– Endirekt (işletme malzemesi, yardımcı malzemeler) malzeme giderleri,

– Endirekt işçilik giderleri,

– Memur ücret ve ekleri,

– Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler,

– Çeşitli giderler,

– Vergi, resim ve harçlar,

– Amortisman ve tükenme payları.

Giderleri üretim hacmiyle olan ilişkisine göre sınıflandırılması;

Faaliyet hacmiyle ilişkisine göre giderler;

– Sabit giderler,

– Değişken giderler,

olarak ikiye ayırmak mümkün.

Sabit giderler belirli bir üretim döneminde üretim hacmine göre değişiklik (artma/azalma) göstermezler. Bu giderler üretim için yapılır ancak üretim hacmine hassas değildirler. Sabit giderlere tipik örnek olarak üretim gider yerlerindeki sabit varlıkların amortismanlarını verebiliriz.

Değişken giderler ise belli bir üretim dönemi içinde üretim hacmine bağlı olarak artan/azalan giderlerdir. Değişken giderler üretim artıkça artar, azalınca azalır.

Örnek olarak direkt ilk madde ve malzeme giderlerini, direkt işçilik giderlerini, işletme malzemesi giderlerini gösterebiliriz.

Üretim artıkça kullanılan malzeme, üretimi yapan işçi sayısının artışıyla direkt işçilik, üretim hacmine göre kullanılan işletme ve yardımcı malzemeler sarfı artacaktır. Bu nedenle bu giderler tipik değişken üretim giderleridir.

Üretim giderlerinin sabit değişken ayırımı başabaş noktası analizlerinde, esnek bütçelerin yapılmasında, giderlerin kontrol edilmesinde önemli verilerdir.

Giderleri işletme fonksiyonlarına göre sınıflandırma;

Giderleri işletmedeki maliyet merkezlerinin fonksiyonlarına göre yani giderlerin oluştuğu yerlere göre sınıflandırmak mümkün.

Bu çerçevede işletmenin tüm giderlerini (maliyet giderleri dahil) fonksiyonlarına göre şöyle ayırabiliriz;

– Satınalma yani tedarik giderleri,

– Üretim giderleri,

– Araştırma ve Geliştirme giderleri,

– Pazarlama, Satış ve dağıtım giderleri,

– Genel Yönetim giderleri,

– Finansman giderleri.

Burada konumuzla ilgili olan yani maliyet giderleri içinde olan giderler şunlar;

– Satınalma (Tedarik) giderleri,

– Üretim giderleri.

Maliyet giderlerinin sınıflandırmasını kısaca özetlemeye çalıştım.

Sitemizin “Maliyet Muhasebesi Konuları” kategorisinde aşağıdaki konularda faydalı yazılar bulabilirsiniz;

– Üretim maliyetleri,

– Maliyet merkezleri (Gider yerleri),

– Malzeme maliyetinin hesaplanması,

– Üretim maliyetinde Genel Üretim Giderleri, İşçilik Giderleri,

– Amortismanlar ve özellikli konular,

– Standart maliyet sistemi,

– Standart maliyet sisteminde sapmaların analizi,

– Maliyet giderleri karşılığı,

– Üretim hesabının işleyişi,

– Özellikli işçilik giderleri,

– Üretim giderlerinin doğrudan gider yazılması,

– İlk madde ve malzeme alış maliyeti,

– Değişken maliyet sistemi,

– Maliyet hesaplama yöntemleri.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir