Başabaş Noktası Analizi

İşletme yönetimi her zaman şu soruların cevabı almak ister ve bu cevapları muhasebe bölümünde arar ;

  • Ne kadar ve ne fiyatla satarsak kâra geçeriz ?
  • Hangi adet, maliyet ve ciro ile masrafları karşılayabiliriz ?
  • Hedeflediğimiz kârı kaç adet satış ile gerçekleştirebiliriz ?

İşte bu sorulara muhasebe (bence yönetim muhasebesi bölümü) başa baş noktası analizi yaparak cevaplayabilecektir.

Ancak şunu unutmamak lazım ki, verilecek cevaplar bazı varsayımların kabulü ile sınırlandırılmış olacaktır.

Başa baş noktası kısaca tarif etmek gerekirse, toplam ciro ile toplam giderlerin eşitlendiği, yani kârın sıfır noktasında olduğu yerdir.

Şimdi başa baş noktası analizini matematiksel yöntemle anlatmaya çalışayım.

Analizi yapmak için ya tarihi (gerçekleşmiş) rakamlardan faydalanacağız, ya da işletme için yapılmış bütçe çalışması varsa, bütçe rakamlarından faydalanacağız.

Analiz için önce işletme giderlerini sabit, değişken olarak sınıflandırmamız gerekecektir.

Sabit Giderler

Belirli bir dönem bazında bazı giderler üretim/satış miktarlarına bağlı olmaksızın işletmenin faaliyeti devam ettiği müddetçe oluşan giderlerdir.

Örnek olarak amortismanları, idari kadronun maaş ve ücretlerini, işletme gayrimenkullerinin sigorta giderlerini, üretime bağlı olmayan arge giderlerini gösterebiliriz.

Ancak burada şunu dikkate almak gerekir, sabit olarak düşündüğümüz giderler uzun dönemde sabit olmaktan çıkıp yarı değişken veya değişken hale gelebilir.

Değişken Giderler

Üretim/satışın değişkenliğine hassas olan, bunlar arttıkça ya da azaldıkça artan veya azalan giderlerdir.

Yani üretim/ satışla doğrusal hareket gösterirler.

Değişken giderlere tipik örnek olarak, ürün bünyesine giren ve ürün ağacında tariflenmiş malzeme giderlerini, direkt işçilik ve üretim için kullanılan enerji giderlerini gösterebiliriz.

Başabaş Noktasının Hesaplanması

Başa baş noktasını miktarsal ve tutarsal olarak, yani kaç adet üretim/satış ile başa baş noktası (sıfır kâr) yakalanabilir, ya da ne kadar ciro ile başa baş noktası yakalanabilir hesaplamak mümkündür.

Miktarsal olarak hesaplamak için ;

Birim katkı payının, toplam sabit giderlerin hesaplanması gerekir.

Birim katkı payı, birim satış fiyatından birim değişken giderin çıkarılması ile hesaplanır.

Toplam sabit giderlerin birim katkı payına bölünmesi ile de miktarsal olarak başa baş noktası hesaplanır.

Tutarsal olarak hesaplamak için ;

Toplam sabit gider tutarının katkı oranına bölünmesi ile hesaplanır.

Katkı oranı, toplam değişken gider tutarının toplam satışlara bölünmesi ile bulunacak değerin 1’den çıkarılması ile hesaplanır.

Bir Başabaş Noktası Analizi Örneği

Dönem başı ve dönem sonu stokların aynı olacağı varsayılmıştır.

Belli bir dönem için aşağıdaki üretim/satış değerlerinin gerçekleşeceğini varsayalım ;

Üretim/satış adedi           Satış fiyatı (TL)       Ciro (TL)           

A ürünü                15.000                              55                      825.000

B ürünü                  5.000                                6,75                   33.750

Toplam ciro                                                                              858.750

Toplam giderler

Malzeme          İşçilik          GÜG            Faaliyet Giderleri  Toplam Giderler (TL)

A ürünü   525.000           15.000      75.000             125.000                    740.000

B ürünü     20.000             1.250         2.000                 5.000                      28.250

Toplam    545.000          16.250      77.000             130.000                    768.250

Giderlerin sabit ve değişken ayırımının şu şekilde olduğunu varsayalım ;

Değişken giderler :

Malzeme          İşçilik         Değ. GÜG    Değ. Faaliyet Giderleri  Topl. Değ. Giderler

A ürünü   525.000        15.000         48.750                        56.250                    645.000

B ürünü     20.000          1.250            1.300                         2.250                       24.800

Toplam    545.000       16.250          50.050                      58.500                     669.800

 

Sabit giderler :

Malzeme          İşçilik           Sab.GÜG          Sab.Faal. Gid.  Topl. Sabit Giderler

A ürünü                    0                    0      26.250                68.750                       95.000

B ürünü                    0                    0           700                  2.750                        3.450

Toplam                     0                    0     26.950                71.500                      98.450

 

Yukarıdaki ürünlere baktığımızda iki farklı ürün olduğunu görüyoruz. Şimdi bunları eşdeğer ürün olarak hesaplamamız gerekir. Çünkü başa baş noktası analizi çalışmasında tek ürün cinsinden hesaplama yapacağız.

B ürününü, A ürünü cinsinden eşdeğer ürün olarak göstermek istiyorum, bunun için malzeme maliyetlerini anahtar olarak kullanacağım. Anahtar olarak işçilik standart saatleri veya mantıklı başka anahtar kullanılabilir. Fakat ben üretim işletmelerinde (özellikle emek yoğun olmayan) en iyi anahtar’ın malzeme maliyetleri olduğunu düşünüyorum.

Birim malzeme                       Eşdeğer ürün

maliyeti              Katsayı       üretim/satış adedi     

A ürünü              35                     1                   15.000

B ürünü                 4              11,42857 %             571 (5.000 adet B ürünü=571 adet A ürünü)

A ürünü cinsinden toplam ürün sayısı           15.571 adet

Böylece üretim/satışı yapılan ürünleri tek bir ürüne çevirerek analiz çalışmasında kullanacağız.

Başabaş noktasının (BBN) miktar olarak hesaplanması

Önce birim katkı payının bulunması gerekiyor. Satış fiyatından birim değişken gideri çıkardığımızda birim katkı payını hesaplamış olacağız.

Toplam ciro                         858.750       Toplam değişken gider        669.800

Eşdeğer ürün adedi              15.571       Eşdeğer ürün adedi                15.571

Birim satış fiyatı                   55,149        Birim değişken gider               43,015

Birim katkı payı = Birim satış fiyatı –  birim değişken gider

Hesaplanan birim katkı payı : 55,149 – 43,015 = 12,134

Miktarsal başa baş noktası :  Toplam sabit gider / Birim katkı payı

Hesaplanan miktarsal başa baş noktası : 98.450/ 12,134 = 8.114 adet

Başa baş noktasının (BBN) ciro olarak hesaplanması

BBN’ı ciro olarak hesaplamak için kullanılacak formül   ;

           Toplam sabit gider                                   .    

1 -(Toplam değişken gider / Toplam ciro)

Hesaplanan TL BBN ;

           98.450                  .

1-(669.800 / 858.750)

Hesaplanan TL BBN = 447.441

Hedeflenen Kârı Sağlayacak Satış Adedi ve Ciro

Birim satış fiyatı : 55,149 TL.  Birim değişken gider : 43,015 TL. Katkı payı : 12,134 TL.

Hedeflediğimiz kâr tutarı : 110.000 TL.

Bu kârı getirecek adet ve ciroyu hesaplamak istiyoruz. Önce toplam sabit gider ile hedeflediğimiz kârı toplayacağız, sonra bu tutarı birim katkı payına böleceğiz.

Toplam sabit gider :         98.450

Hedeflenen kâr       :       110.000

Karşılanacak tutar  :       208.450 TL.

Formül :

Hedeflenen kârı sağlayacak satış adedi = Toplam karşılanacak tutar / Birim katkı payı

110 Bin TL.kârı sağlayacak satış adedi : 208.450 / 12,134 = 17.179 adet

Formül :

Hedeflenen kârı sağlayacak ciro = Hesaplanan satış adedi x satış fiyatı

110 Bin TL.kârı sağlayacak ciro TL. : 17.179 x 55,149 = 947.405 TL.

Hedeflenen kârı sağlayacak ciroyu, karşılanacak tutarı katkı oranına bölerek de bulabiliriz.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir