Muhasebe Uzmanlık Alanları

Bugün size yönetim muhasebesinin konusu olan ürün fiyatlandırmasından bahsedeceğim.

Yönetim muhasebesi, maliyet muhasebesi tarafından çıkarılan maliyetleri işletme ile ilgili verilecek birçok kararlarda kullanmaktadır.

Üretim yapan işletmelerde, Muhasebe kendi içinde doğal olarak birden fazla uzmanlık alanlarından oluşmaktadır.

Bu uzmanlık alanlarını şöyle sıralayabiliriz;

  • Genel muhasebe,
  • Maliyet muhasebesi,
  • Yönetim muhasebesi.

Genel muhasebenin, işletmenin işletme dışındaki işlemleriyle ilgili parasal hareketlerinin muhasebesinin yapıldığı bir uzmanlık alanı olduğu özet olarak söylenebilir.

Maliyet muhasebesi, işletme üretim faaliyetlerinin parasal olarak muhasebesinin yapıldığı bir uzmanlık alanıdır.

Yönetim muhasebesi ise, başta maliyet muhasebesi olmak üzere işletmenin diğer muhasebe uzmanlık alanlarından aldığı bilgilerle çeşitli analizler yaparak işletme yöneticilerine ihtiyaç duydukları bilgileri sunan bir muhasebe uzmanlık alanıdır.

Bana göre yönetim muhasebesinin diğer çok önemli bir görevi de finansal plânlamadır. Yani bütçe çalışmalarıdır.

Günümüzde belli bir büyüklüğe ulaşmış ve plânlamaya önem veren işletmeler, sırf bütçe ve plânlama çalışmaları için ayrı bir bölüm kurmaktadır.

Satış Fiyatı Tespitinde Maliyetlerin Kullanılması

Muhasebe faaliyetlerinin yürütüldüğü uzmanlık alanlarının kısa bir özetini (bana göre) verdikten sonra daha çok yönetim muhasebesinin faaliyeti olan, maliyetlerin satış fiyatının tespitinde kullanılmasından bahsetmek istiyorum.

Üretim işletmeleri ürünlerinin satış fiyatını tespit ederken genellikle işletme maliyetlerini kullanırlar. Ürün maliyetlerinin üzerine, istenen kâr marjını koyarak satış fiyatı tespit etmek kolay ve genellikle de işletme yönetimlerince tercih edilen bir yoldur.

Yapılan iş kısaca şöyledir; işletmenin gelecekteki faaliyet döneminde oluşacağını düşündükleri maliyetler üzerine belirli bir kâr koyarak satış fiyatı tespit etmektir.

Burada ürünün satış hacmi (kapasite) ve gerçekleşmesi istenen kâr marjı dikkate alınır.

Ancak satış fiyatının tespitinde baz alınacak maliyetlerin hangisinin olacağı işletme yönetimine göre değişebilmektedir.

Pek tabii ki, baz alınacak maliyetlere göre tespit edilecek kâr marjları da değişiklik gösterecektir.

Satış Fiyatı Tespit Yöntemleri

Şimdi size sık kullanılan üç fiyatlandırma yönteminden söz edeceğim.

Birinci yöntem ; üretim maliyeti üzerine bir kâr marjı koyarak satış fiyatı tespit etmek,

İkincisi; ticari maliyet üzerine bir kâr marjı koyarak satış fiyatı tespit etmek,

Üçüncüsü ise; değişken maliyetler üzerine belli bir kâr marjı koyarak satış fiyatı tespit etmek.

Ancak yukarıda saydığım yöntemlerinden dışında da literatürde hesaplama yöntemleri olduğunu söyleyebilirim.

Üretim maliyetine dayanan satış fiyatı

Bildiğimiz gibi üretim maliyeti üç ana kalemden oluşmakta ; direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri.

Direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik değişken giderlerdir. Bu giderlerin bir birim ürün için harcanan tutarları kolayca tespit edilebilir.

Genel üretim giderlerinin ise bir kısmı değişken, diğer bir kısmı da sabit giderlerden oluşur.

Hemen örnek verecek olursak, üretim için harcanan enerji giderleri değişken giderken, üretimde kullanılan fabrika ve makine-teçhizatın amortismanı sabit giderdir.

Burada dikkat edilecek husus, değişken genel üretim giderlerinin bir birim ürüne ne kadar düştüğü kolayca belirlenebilirken sabit giderlerden bir birim ürüne ne kadar verileceğidir.

Bunun için önce işletmenin faaliyet plânlamasını yaptığı dönemdeki kapasitenin belirlenmesi gerekir.

Belirlenen faaliyet dönemi için gerçekleşecek olan toplam sabit gider kapasiteye bölünerek bir birim başına düşen sabit genel üretim gideri tespit edilir.

Böylece bir birim ürün için toplam üretim maliyeti belirlenmiş olur.

Buna istenen birim kâr tutarı ilave edilerek ürün satış fiyatı tespit edilir.

Yönetim muhasebesi maliyet bilgilerinin geçmiş dönemlere ait gerçekleşmiş olanlarını maliyet muhasebesinden, gelecek faaliyet dönemine ait plânlanan tutarlarını ise ciddi hazırlanmış işletme bütçelerinden alarak bu çalışmayı yapacaktır.

Şimdi basit bir örnek üzerinde hesaplamaya bakalım, ,herhalde konu daha iyi anlaşılacaktır.

XYZ ürününü üreten işletmenin giderlerinin ve beklenen kâr marjının şöyle tespit edildiğini varsayalım;

Bir birim XYZ ürünü için;

Birim değişken direkt ilk madde ve malzeme gideri…………….… 150 TL.

Birim değişken direkt işçilik gideri…………………………………….. 30 TL.

Birim değişken genel üretim gideri……………………………………. 50 TL.

Toplam sabit genel üretim gideri………………………………12.500.000 TL.

Faaliyet dönemi beklenen kapasite miktarı………………1.000.000 Adet

Hedeflenen bir birim kâr marjı………………………………….. %15

Birim ürün için değişken üretim maliyetleri belli olduğuna göre, sabit toplam genel üretim tutarı kapasite miktarına bölünerek faaliyet dönemi için bir birim ürüne isabet eden sabit genel üretim gideri belirlenecek.

Şöyle hesaplayabiliriz ; 12.500.000 TL / 1.000.000 adet = 12,5 TL.

Birim maliyetler ve birim kâr marjı oranı belli olduğuna göre satış fiyatını hesaplayabiliriz.

Satış Fiyatı ;

Birim değişken direkt ilk madde ve malzeme …………..…..150 TL.

Birim değişken direkt işçilik …………………………………..  30 TL.

Birim değişken genel üretim gideri…………………….……..  50 TL.

Birim sabit genel üretim gideri ……………………………..  12,5 TL.

Toplam birim üretim maliyeti ………………………………  242,5 TL.

% 15 kâr……………………………………………………………….    36,5 TL.

Belirlenen satış fiyatı…………………………………………..   279 TL.

Böylece ürün maliyetleri esas alınarak satış fiyatının tespit yöntemlerinden birincisi olan yukarıda söz ettiğim, üretim maliyeti üzerine bir kâr marjı koyarak satış fiyatı tespit etmeye kısaca bakmış olduk.

Diğer yöntemleri yazının ikinci bölümünde inceleyeceğiz.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Faydalanılan Kaynak :

Maliyet ve Yönetim Muhasebesi – Genişletilmiş 5.baskı-Dr. Necmettin Erdoğan, Doç. Dr. Metin Saban