Maliyet Muhasebesinde Gider ve Maliyet kavramları

Üretim işletmelerinde çalışan muhasebeci arkadaşlar giderler ve maliyetler ile her zaman iç içe yaşamaktadır. Mesleki çalışmalarda özellikle maliyet muhasebesinde bu kavramlar ile hemen her zaman karşılaşılmaktadır.

Gider ve maliyet kavramları zaman zaman ayni anlamlarda da kullanılmaktadır.

Peki gider ve maliyet kavramı ayni anlamda mıdır?

Giderler ve maliyetler arasında sıkı bir ilişki olmasına rağmen her zaman ayni anlama gelmemektedir.

Giderler

Giderler, belli bir hesap döneminde oluşan gelirlerin elde edilmesi için yapılan ve tüketilen varlıklardır.

Diğer bir ifadeyle, işletmelerin gelir elde etme maksadı ile katlandıkları fedakârlıklar olup belli bir dönemin geliri için tüketilen maliyetlerdir.

Bir anlamda da giderleri, belli bir hesap döneminde gelir elde etmek için yapılan ve yok olan maliyetler olarak düşünmek mümkün.

Özet olarak söylersek, işletmelerin bir faaliyet döneminde yaşamsal hedefi olan gelir ve kâr elde etmek için tükettiği mal ve hizmetlerin parasal değerine gider yada giderler diyebiliriz.

Maliyetler

Maliyetler, bir varlık elde etmek amacı ile yapılan/katlanılan ve parasal olarak ifade edilebilen fedakârlıkların toplamıdır.

Bir mal veya hizmeti elde etmek için yapılan harcamalar maliyeti oluşturur.

Muhasebe açısından örnek verecek olursak; bir üretim işletmesinde satın alınan ilk madde ve malzeme alım sırasında oluşan maliyeti ile “İlk Madde ve Malzeme” stok hesabına borç kaydedilerek stoklara alınır.

Stok hesabına maliyet değeri alınan ilk madde ve malzemeler üretimde kullanılması halinde işçilik ve diğer maliyet unsurları ile birleşerek yarı mamul/mamul maliyetine dönüşür.

Bu durumda maliyet vasfını kaybetmeyen ilk madde ve malzemeler bulunduğu sınıfı değiştirerek yani ilk madde ve malzeme stoku olmaktan çıkarak yarımamul/mamul stokları haline dönüşmüş olmaktadır.

Mamul stoklarının satılması halinde ise artık bir bilanço varlığı olma halini kaybederek satılan mamulun maliyeti olur, yani bir anlamda gider haline gelir, gidere dönüşür.

Buradan iki sonuç çıkarmak mümkün; birincisi maliyetlerin maliyet olma vasfını yitirmesi bir anlamda faydası tükenmiş maliyet olması durumu, ikincisi ise bu durumun tersi faydası tükenmemiş maliyet olması.

Faydası tükenmiş/tükenmemiş maliyetlerden ne anlamalıyız?

Faydası Tükenmiş Maliyetler

Eğer bir maliyet işletme için artık bir varlık olmaktan çıktı ise, muhasebe açısından stoklardan üretime verilip, mamul haline dönüşmesini takiben satılarak gidere (yani satılan malın maliyetine) dönüşen maliyetler artık faydası tükenmiş maliyetlerdir.

Başka bir örnek verelim, işletmenin ilk madde ve malzeme stoklarından kulanılan malzemeler ile işletme için yapılan bir sabit varlık olduğunu düşünelim.

Bu sabit varlık artık işletme için bir bilanço kalemine dönüşmüş olacak ve sabit varlığın oluşmasında kullanılan maliyetler gelecekte beklenen gelirlerin elde edilmesi için faydası tükenmiş maliyetler olacaktır.

Faydası Tükenmemiş Maliyetler

İşletmenin muhasebesinde stok hesaplarında bulunan, yani gelecekte işletme için gelir elde edilmesinde kullanılacak maliyetler henüz faydası tükenmemiş maliyetlerdir.

Bu maliyetler gelecekte işletmede elde edilecek gelirler için tüketilerek faydası tükenmiş hale gelecektir.

Faydası tükenmemiş maliyetlere henüz stok hesaplarında bulunan ilk madde ve malzeme stoklarının maliyetlerini, peşin ödenmiş giderleri örnek verebiliriz.

Harcama

Harcama, işletmelerin para ve benzeri değerler ile yaptıkları ödemeler veya borçlanmalardır.

Harcama bir hizmet almak veya bir varlık elde etmek ya da bir zararı önlemek amacıyla yapılabilir.

Harcama ile ödemenin ayni anda olması gerekmeyebilir. Bir varlığın elde edilmesi için yapılan harcama, işletmenin bir varlığının devredilmesi veya borçlanma yoluyla gerçekleşebilir.

Buradan şu sonucu çıkarabiliriz; harcama nakit ödemeyi de kapsayan bir işlemdir.

Muhasebe açısından bakarsak her harcama gider olabilir, fakat her gider bir harcama olarak gerçekleşmez.

Mesela amortismanlar işletme için belli bir hesap döneminde gider olarak önümüze gelir, fakat bu gider o hesap döneminde harcama olarak gerçekleşmemiş olabilir.

Hatırlayın giderleri yukarıda “belli bir hesap döneminde oluşan gelirlerin elde edilmesi için yapılan ve tüketilen varlıklardır” diye tarif etmiştik.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir