İktisadi Kıymetlerin Maliyet Bedeli

Bir iktisadi kıymetin maliyetini neler oluşturmaktadır ona bakalım.

Önce Vergi Usul Kanunu (VUK) ilgili maddelere sonra da Türkiye Muhasebe Standardı‘nda TMS 16’ya bakmak gerektiğini düşünüyorum.

Bir iktisadi kıymetin maliyetini iki unsur oluşturmaktadır. Birincisi kıymetin iktisap edilmesi için yapılan ödeme yani satın alma bedeli, ikincisi ise iktisap edilme için yapılan tüm giderler.

Vergi Usul Kanunu’nun 262 nci maddesi maliyet bedelini tarif etmektedir.

VUK 262 nci maddeye göre;
“Maliyet bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade eder. “

Yine VUK’nundan devam edelim, “Gayrimenkuller” başlıklı 269 ncu maddede gayrimenkullerin maliyet bedeli ile değerleneceği belirtilirken gayrimenkuller gibi değerlenecek diğer kalemler sayılmaktadır.
Bunlar ;
1. Gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı;

2. Tesisat ve makinalar;

3. Gemiler ve diğer taşıtlar;

4. Gayrimaddi haklar.

VUK 270 nci maddede ise gayrimenkullerde maliyet bedeline satınalma bedeli dışında giren giderler gösterilmektedir.
Bunlar ;
1. Makine ve tesisattan gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri;
2. Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler.

Yine VUK 270 nci maddede maliyet bedeline alınması veya genel giderler arasında gösterilmesi serbest olan giderler de sayılmıştır.
Bunlar ;
Noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile Emlak Alım ve Özel Tüketim Vergileri.

İktisadi Kıymetin Ekonomik ömrünü Uzatan Giderler

İktisadi kıymetin ömrünü uzatan giderler

Bu yazının başlığını okudunuz, başlık “Muhasebede İktisadi Kıymetin Ömür Uzatan Giderler” işte bu başlığı ilgilendiren madde ; VUK 272 nci madde.

Ne demek istediğimin anlaşılması için buraya VUK 272 nci maddenin birinci ve ikinci fıkrasını alıyorum;
“Normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler, gayrimenkulün veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının maliyet bedeline eklenir.

(Bir geminin iktisap tarihindeki süratini fazlalaştırmak, yolcu ve eşya yükleme ve barındırma tertibatını genişletmek veya değiştirmek suretiyle iktisadi kıymetini devamlı olarak artıran giderlerle bir motorlu kara nakil vasıtasının kasa veya motorunun yenisi ile değiştirilmesi veya alımında mevcut olmayan yeni bir tertibatın eklenmesi için yapılan giderler maliyet bedeline eklenmesi gereken giderlerdendir.)”

Evet, aktifleştirilmiş olan bir sabit kıymetin ekonomik ömrünü uzatan, varlığın değerini artıran giderlerin aktifleştirilerek maliyet bedeline eklenmesi gerekmektedir. Tabii ki, normal tamir, bakım, temizleme giderleri değilse.

TMS 16 Maddi Duran varlıklar

Konuya bir de Türkiye Muhasebe Standartlarından olan TMS 16 – Maddi Duran Varlıklar standardı açısından bakalım.
Standarda göre maliyet nedir, maddi duran varlık nedir, maddi duran varlık hangi koşulların oluşması ile finansal tablolara yansıtılır, maddi duran varlığın maliyet unsurları nelerdir bunları inceleyelim.

Standardın “Tanımlar” başlıklı 6 ncı maddesinde standart ile ilgili tanımlar verilmektedir.
Bu tanımlardan biri “Maliyet”, bir diğeri ise “Maddi duran varlıklar” bu yazıyı bu iki tanım ilgilendirdiği için sadece bunlardan söz ediyorum.

Bu iki tanımı hemen buraya alıyorum ;
“Maliyet : Bir varlığın elde edilmesinde veya inşaatında ödenen nakit veya nakit benzerlerini veya verilen diğer bedellerin gerçeğe uygun değerini veya belli durumlarda, (diğer TFRS‘lerin özel hükümleri uyarınca) ilk muhasebeleştirme sırasında ilgili varlığa atfedilen bedeli ifade eder.”

“Maddi duran varlıklar:
(a) Mal veya hizmet üretimi veya arzında kullanılmak, başkalarına kiraya verilmek veya idari amaçlar çerçevesinde kullanılmak üzere elde tutulan ve
(b) Bir dönemden daha fazla kullanımı öngörülen, fiziki kalemlerdir.”

TMS 16’nın “Muhasebeleştirme” başlığı altında bulunan 7 nci maddesi şöyle diyor ;
“7. Bir maddi duran varlık kaleminin maliyeti, sadece aşağıdaki koşulların oluşması durumunda varlık olarak finansal tablolara yansıtılır:
(a) Bu kalemle ilgili gelecekteki ekonomik yararların işletmeye aktarılmasının muhtemel olması ve
(b) İlgili kalemin maliyetinin güvenilir bir şekilde ölçülebilmesi.”

TMS 16’nın 15 nci maddesine göre “Varlık olarak muhasebeleştirilme koşullarını sağlayan bir mad-di duran varlık kalemi, maliyet bedeli ile ölçülür.”

TMS 16’ya Göre Maliyet Unsurları

“Maliyet unsurları” başlığı altında bulunan 16 ncı maddede, maddi duran varlık kaleminin maliyet unsurlarını sayılırken 17 nci maddede de doğrudan ilgili varlığa atfedilebilir maliyetler sayılmaktadır.

Buraya maddeleri yazmadan maddi duran varlık maliyet unsurlarını kısaca sıralamak istiyorum ;
1. Satın alma bedeli (ithalat vergileri ve iade edilmeyen alış vergileri dahil),
2. Varlığın yerleştirileceği yere ve amaçlanan koşullarda çalışmasını sağlayacak duruma geti-rilmesine ilişkin maliyetler,
3. Maddi duran varlığın sökülmesi ve taşınması ile yerleştirildiği alanın restorasyonuna ilişkin tahmini maliyeti, işletmenin ilgili kalemin elde edilmesi ya da stok üretimi dışında bir amaçla belirli bir süre kullanımı sonucunda katlandığı yükümlülük.

Doğrudan ilgili maddi duran varlık ile ilişkilendirilebilecek giderler ;
4. Doğrudan maddi duran varlığın elde edilmesi veya inşaatı ile ilgili çalışanlara sağlanan faydalardan kaynaklanan maliyetler,
5. Kurulum ve montaj giderleri,
6. Yerin hazırlanmasına ilişkin maliyetler,
7. İlk teslimata ilişkin maliyetler,
8. Varlığın uygun çalışıp çalışmadığına yönelik test maliyetlerinden test işlemleri sırasında üretilen kalemlerin satışından elde edilen net hasılat düşüldükten sonra kalan tutar (teçhi-zatın denenmesi sırasında üretilen örnekler gibi) ve mesleki ücretler.

Evet, gerek VUK, gerekse TMS 16 maddi duran varlıklar maliyet bedeli ile değerlenir. Maliyete gi-ren unsurlarda benzeşme göstermektedir.

Sabit Kıymet Borçlanma Maliyetleri

Bir fark maddi duran varlık için yapılan borçlanma maliyetlerindedir.

VUK’nu 163 sıra nolu genel tebliğine baktığımızda ;

Yatırımların finansmanında kullanılan kredilerin kuruluş dönemine tekabül eden faizler yatırımların maliyetine eklenmesi gerekirken, işletme dönemine ait olanların ise ilgili yıllarında doğrudan gider yazılması ya da maliyete eklenmesi tercih edilebilir.

Ayrıca döviz kredisi kullanarak sabit kıymet ithal edimesi sırasında veya bu kıymetlere ilişkin borç taksitlerinin değerlemesi nedeniyle ortaya çıkan kur farklarının, sabit kıymetin iktisap edildiği dö-nemin sonuna kadar olan kısmı sabit kıymetin maliyetine eklenmesi zorunlu olmaktadır. Daha son-ra ortaya çıkan kur farklarının malieyete eklenmesi veya doğrudan gider yazılması seçimlik bir hak olmaktadır.

Faiz ve kur farklarının maliyet veya gider yazılması hususu TMS 23 Borçlanma Maliyetleri standardında VUK’nundan farklılık göstermektedir.

TMS 23’deki tanımlamaya göre borçlanma maliyetinden anlaşılması gereken şu;
“Bir işletme tarafından yapılan borçlanmalarla ilgili olarak katlanılan faiz ve diğer giderlerdir.”

Şimdi TMS 23’ün “Muhasebeleştirme” başlığı altındaki 8 nci maddesine bakalım.
Bu madde şöyle ;
“İşletmelerce, bir özellikli varlığın elde edilmesi, inşası veya üretimi ile doğrudan ilişkilendirilebilen borçlanma maliyetleri, ilgili özellikli varlığın maliyetinin bir parçası olarak aktifleştirilir. İşletmeler, diğer borçlanma maliyetlerini oluştukları dönemde gider olarak muhasebeleştirirler.”

Madde açık genel prensip, borçlanma maliyetlerinin ilgili dönemde gider yazılması, ancak özellikli varlık ile doğrudan ilişkilendirilen borçlanma maliyeti varlığın maliyetine alınarak aktifleştirilir.

Burada hemen özellikli varlık nedir? Onu cevaplayalım.

TMS 23’e göre;
“Özellikli varlıklar: Amaçlanan kullanıma veya satışa hazır duruma getirilebilmesi zorunlu olarak uzun bir süreyi gerektiren varlıklardır.”

Değer Artıran ve Ömür Uzatan Giderler Aktifleştirilir

Son olarak 27.12.2012 tarih ve 27575268-105[272-2012-9446]-1336 sayılı özelgeden bir bölümü alarak yazımı tamamlamak istiyorum.

İktisadi kıymetin ömrünü uzatan giderler

Aşağıda okuyacağınız gibi iktisadi kıymetin ilk iktisabında bulunmayan özelliklerin kazandırılması veya geliştirilmesi için yapılan değer artırıcı giderler ile iktisadi kıymetin ömrünü uzatmak için yapılan giderler aktifleştirilerek amortismana tabi tutulur.

“………………..

• İktisadi kıymetin ilk iktisabı sırasında bulunmayan özelliklerin kazandırılması veya ilk iktisap sırasında bulunan özelliklerinin geliştirilmesi için yapılan giderler değer arttırıcı giderler sayılır ve amortisman süreleri iktisadi kıymetin kalan ömrüne göre belirlenir.
• İktisadi kıymetin ilk iktisabı sırasındaki beklenen ömrünü uzatmak amacıyla yapılan gider-ler, aktifleştirildikleri yıldan başlayarak iktisadi kıymet için belirlenen oran ve süreye göre amortismana tabi tutulur.
• İktisadi kıymet için yapılan normal bakım, onarım ve temizlik gibi giderler ise maliyet olarak kabul edilmeyip doğrudan gider olarak yazılması gerekmektedir.
………………….”

VOLKAN KARA
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir