Kalite Maliyetlerinin Muhasebeleştirilmesi

Kalite maliyetleriyle ilgili bu iki bölümlük yazı dizisinin birincisinde kalite maliyetlerinin ne olduğunu, neleri kapsadığını anlatmaya çalışmış, ikinci bölümde de kalite maliyetlerini muhasebede nasıl takip edilebilir sorusuna cevap bulmaya çalışacağımı söylemiştim.

Kalite Maliyetleri Muhasebede Takip Edilmeli

İşletmelerde kalite sisteminin maliyetlerinin paraya dönüştürülerek takip edilmesi, raporlanması, iyileştirilmelerin parasal olarak görülmesi için bu bilgilerin muhasebe sistemi içinde oluşturulması gerektiğini düşünüyorum.

Bu çerçevede, kalite maliyetlerine ilişkin verilerin toplanması için belge ve hesap planı düzenlenmelerinin mutlaka yapılması gerekir.

Kalite maliyetlerinin takip ve analizi konusunun, kalite bölümünün yanında özellikle yönetim muhasebesinin önemli bir faaliyet alanı olduğunu düşünüyorum.

Çünkü yönetim muhasebesinin kalite maliyetleri için hazırlayacağı parasal analiz içerikli raporlar sayesinde; işletmenin başarısızlık maliyetleri önemli ölçüde düşürülebilir. Yapılacak analizlerle önleme maliyetleri artırılarak değerlendirme maliyetleri azaltılabilir.

Önleme maliyetleri her zaman daha ucuz olacaktır, bu durumda kalite maliyetlerinin düşürülmesini sağlayacaktır.

Burada hemen şu sorunun geleceğini düşünüyorum; kullanılan tekdüzen hesap planında kalite maliyetleri nasıl takip edilir?

Tekdüzen hesap planında kalite maliyetlerinin takibi için herhangi bir hesap sınıfı, grubu, hesap bulunmamaktadır.

Burada işletmeler tekdüzen hesap planı çerçevesinde oluşturacakları yardımcı hesapları kullanmaları gerekir. Bu yardımcı hesaplar kalite maliyetlerinin verilerinin raporlanmasına hizmet edecek şekilde oluşturulmalıdır.

Şunu da söylemek isterim, tekdüzen hesap planında 8 numaralı hesap grubu yönetim muhasebesi için kullanılabilir.

2 sıra no.lu muhasebe sistemi uygulama genel tebliğine göre 8 ana hesap grubu, muhasebe ilkelerine ve eş zamanlı maliyet tespit etme yöntemine aykırı olmamak üzere yönetim muhasebesi amaçları için kullanılabilir.

Bu çerçevede 8 ana hesap grubunun kalite maliyetleri için yönetim muhasebesi tarafından kullanılabileceğini düşünüyorum.

Ya da tekdüzen hesap planında mevcut gider hesapları altında açılacak yardımcı hesaplarla kalite maliyetleri muhasebede takip edilebilir.

Ben burada 7/A seçeneğine göre ana gider hesapları altında kalite maliyetlerinin nasıl takip edileceğini anlatacağım.

Muhasebede Kalite Maliyeti Hesapları

Kalite maliyetleri, mevcut tekdüzen hesap planı içinde 7/A hesap sınıfında fonksiyon esasına göre gider yeri ve gider çeşitleri bazında izlenebilir.

7/A seçeneğinde kalite maliyetlerini izlerken kalite maliyetinin özelliği dikkate alınarak ilgili gider hesaplarının altında olabilecek kalite maliyeti çeşitine göre hesap açılmalı.

Mesela direkt ilk madde ve malzeme gideri hesabı altında önleme maliyetleri ile ilgili gider çeşiti olmamalıdır.

Bu şekilde hesap planı içinde kalite maliyetleri hesaplarının gider çeşiti, gider yeri bazında ve kalite maliyetinin çeşitlerine göre açılması doğru takibi sağlayacaktır.

Direkt İlk Madde ve Malzeme İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

710 Direkt ilk madde ve malzeme gideri hesabı altında açılacak kalite maliyeti yardımcı hesabına şöyle bir örnek verebiliriz;

Biliyoruz ki, 710 hesabın alt kırılımında esas üretim gider yerlerinde oluşan ve üretilen ürüne direkt yüklenen ilk madde ve malzemeler izlenmekte. İşte bu hesap altında ilave bir alt kırılım olarak kalite maliyetleri de izlenebilir.

Burada izlenecek kalite maliyetleri çeşitine örnek vermek gerekirse; hatalı ürünün düzeltilmesi için sarf edilen ilk madde ve malzeme gideri olabilir.

Örnek hesap ;

  1. Direkt İlkmadde Ve Malzeme Giderleri

710.10 ….Esas Üretim Gider Yeri

710.10.800 İç Başarısızlık Maliyeti-XYZ İlk Madde ve Malzeme Gideri

Direkt İşçilik Giderleri İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

720 Direkt İşçilik Giderleri hesabı altında kalite maliyetleri ile ilgili işçilik giderleri de izlenebilir.

Aslında kalite ile ilgili işçilik giderleri endirekt işçilik giderleridir. Ancak bazı direkt işçilik giderleri kalite maliyeti ile ilişkilendirilebilir.

Mesela müşterinin ürün ile ilgi istekleri doğrultusunda katlanabilecek işçilik giderleri olabilir.

Örnek hesap;

  1. Direkt İşçilik Giderleri Hesabı

720.10 ….Esas Üretim Gider Yeri

720.10.800 İç Başarısızlık Maliyeti-İşçilik Giderleri

Genel Üretim Giderleri İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

730 Genel Üretim Giderleri Hesabı’nın, karakteristik olarak kalite maliyetleri ile ilgili en fazla alt hesabın açılacağı bir ana gider hesabı olduğu söylenebilir.

Genel üretim giderleri hesabında üretim safhalarında ve üretim sonrasında ortaya çıkan kalite maliyeti giderleri izlenebilir.

Kalite maksatlı tamir bakım giderleri, müşterinin iade ettiği ürünlere yapılan değişiklik giderleri, değerlendirme ve iç başarısızlıklarla ilgili işçilik giderleri bu hesaba girecek kalite maliyetlerine örnek verilebilir.

Örnek hesap;

  1. Genel Üretim Giderleri

730.10 ….Esas Üretim Gider Yeri

730.10.800 Değerlendirme Maliyeti-Endirekt Malzeme

730.10.801 Değerlendirme Maliyeti-Endirekt İşçi Ücret Giderleri

730.10.802 Değerlendirme Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri

730.10.803 Değerlendirme Maliyeti- Amortisman Giderleri

730.10.804 Değerlendirme Maliyeti-Kalibrasyon Giderleri

730.10.805 Değerlendirme Maliyeti-Çeşitli Giderler

730.10.900 İç Başarısızlık Maliyeti-Endirekt Malzeme

730.10.901 İç Başarısızlık Maliyeti-Endirekt İşçi Ücret ve Giderleri

730.10.902 İç Başarısızlık Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri

730.10.903 İç Başarısızlık Maliyeti- Amortisman Giderleri

730.10.904 İç Başarısızlık Maliyeti-Kalibrasyon Giderleri

730.10.905 İç Başarısızlık Maliyeti-Çeşitli Giderler

AR-GE Giderleri İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

  1. Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabı altında izlenecek kalite maliyetleri önleme, değerlendirme ve iç başarısızlık giderleri olacaktır.

Özellikle bu hesap altında pazara yeni sunulacak ürünlerin tasarımı ve tasarımın test giderleri takip edilecektir. Bunun yanında mevcut ürünlere ait önleme maliyetleri, yeni üretilecek ürüne ait pazar araştırma giderleri de bu hesapta takip edilebilir.

Örnek hesap;

  1. Araştırma ve Geliştirme Giderleri

750.50.800 Önleme Maliyeti-XYA Malzeme Gideri

750.50.801 Önleme Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

750.50.802 Önleme Maliyeti-Amortisman Giderleri

750.50.803 Önleme Maliyeti-Çeşitli Giderler

750.50.850 Değerlendirme Maliyeti- AAA Malzeme Gideri

750.50.851 Değerlendirme Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

750.50.852 Değerlendirme Maliyeti-Amortisman Giderleri

750.50.853 Değerlendirme Maliyeti-Çeşitli Giderler

750.50.900 İç Başarısızlık Maliyeti- AAA Malzeme Gideri

750.50.901 İç Başarısızlık Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

750.50.902 İç Başarısızlık Maliyeti-Amortisman Giderleri

750.50.903 İç Başarısızlık Maliyeti-Çeşitli Giderler

Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

  1. Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri hesabı altında dış başarısızlık kategorisine giren kalite maliyetleri takip edilir.

Müşteriye teslimden sonra ortaya çıkan ürün şikayetlerinin giderilmesi için yapılan kalite maliyeti giderleri bu hesapta bulunacaktır.

İşletmeler için özel önemi olan garanti giderlerini bu hesap altında göreceğiz.

 

 

Örnek hesap;

  1. Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

760.60.800 Dış Başarısızlık Maliyeti- AAA Malzeme Gideri

760.60.801 Dış Başarısızlık Maliyeti-İşçilik Giderleri

760.60.802 Dış Başarısızlık Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

760.60.803 Dış Başarısızlık Maliyeti-Amortisman Giderleri

750.60.804 Dış Başarısızlık Maliyeti-Çeşitli Giderler

Genel Yönetim Giderleri İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

Kalite maliyetlerinin tüm kategorilerinde genel yönetim giderlerine girebilecek giderler ile müşteriye teslim sonrasında ürünün müşteriye verdiği zarar nedeniyle ödenen tazminatlar gibi dış başarısızlık maliyetleri bu hesapta kaydedilir.

Örnek hesap;

  1. Genel Yönetim Giderleri

770.70.800 Önleme Maliyeti-XYA Malzeme Gideri

770.70.801 Önleme Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

770.70.802 Önleme Maliyeti-Amortisman Giderleri

770.70.803 Önleme Maliyeti-Çeşitli Giderler

770.70.850 Değerlendirme Maliyeti- AAA Malzeme Gideri

770.70.851 Değerlendirme Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

770.70.852 Değerlendirme Maliyeti-Amortisman Giderleri

770.70.853 Değerlendirme Maliyeti-Çeşitli Giderler

770.70.900 İç Başarısızlık Maliyeti- AAA Malzeme Gideri

770.70.901 İç Başarısızlık Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

770.70.902 İç Başarısızlık Maliyeti-Amortisman Giderleri

770.70.903 İç Başarısızlık Maliyeti-Çeşitli Giderler

770.70.950 Dış Başarısızlık Maliyeti- AAA Malzeme Gideri

770.70.951 Dış Başarısızlık Maliyeti-İşçilik Giderleri

770.70.952 Dış Başarısızlık Maliyeti-Memur Ücret ve Ekleri Gideri

770.70.953 Dış Başarısızlık Maliyeti-Amortisman Giderleri

7570.70.954 Dış Başarısızlık Maliyeti-Çeşitli Giderler

Finansman Giderleri İle İlgili Kalite Maliyetleri Hesaplarına Örnek

Kalite çalışmalarının yürütülmesi sırasında işletmenin katlandığı faiz, kur farkı, banka komisyonu gibi finansman giderleri 780.Finansman Giderleri hesabının altında alt hesaplar olarak takip edilebilir.

Bu çerçevede finansman gideri olup da önleme, değerlendirme, iç ve dış başarısızlık kategorilerinde değerlendirilen giderler burada kaydedilir.

Örnek hesap,

  1. Finansman Giderleri Hesabı

780.50 Önleme Maliyetleri ile İlgili Finanman Giderleri

780.60 Değerlendirme Maliyetleri ile İlgili Finmansman Giderleri

780.70 İç Başarısızlık Maliyetleri ile İlgili Finansman Giderleri

780.70 Dış Başarısızlık Maliyetleri ile İlgili Finansman Giderleri

Kalite Maliyeti Takibi Maliyet Ucuzlaması Getirir

Buraya kadar anlattıklarımı özetlersem, işletmeler kalitesizliğin maliyeti olan kalite maliyetlerini

– Müşteri kaybetmemek,

– Maliyetlerini kontrol ederek ürünlerinde ucuzlama sağlamak,

– Rekabet için iyi bir entsrüman kullanarak fiyatlarını rekabetçi hale getirmek için düzenli raporlayacak ve analiz edecek ve yönlendirecek şekilde takip etmeleri gerekir.

Bunun içinde yönetim muhasebesinin bu görevi üstlenerek en iyi şekilde yapmasının önemli olduğunu bir muhasebeci olarak söylemek isterim.

Volkan KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir