Direkt İşçilik Giderleri

Özellikle maliyet muhasebesinde çalışan muhasebeci arkadaşlar çok iyi bilirler, işçilik giderleri üretim maliyetinin ikinci önemli kalemidir.

Biliyorsunuz üretim maliyeti üç ana kalemden oluşmakta, hesap kodlarıyla sıralayacak olursak ;

– 710 Direkt ilk madde ve malzeme giderleri,

– 720 Direkt işçilik giderleri,

– 730 Genel üretim giderleri.

Bu yazıda işçilik giderleri içinde muhasebeleşmesi özellik arz eden iki kalemden bahsedeceğim.

Ama önce işçilik giderlerine genel olarak bakalım.

Önce şunu söylemek istiyorum, işçilik giderleri büyük çoğunlukla üretim maliyetinin bir parçasıdır. Ancak bazı işçilik giderler vardır ki, bunlar “750 Araştırma ve geliştirme giderleri”nin, “760 Pazarlama satış ve dağıtım giderleri”nin, gerekse de “770 Yönetim giderleri”nin içine girebilmekteler.

İşçilik giderlerini üretim maliyeti içinde, direkt işçilik giderleri ve endirekt işçilik giderleri olarak gruplandırmak gerekiyor.

Direkt olarak üretim için yapılan ve hangi ürünün maliyetine gireceği belli olan işçilik giderleri, bir başka ifadeyle de esas üretim yerlerinin (maliyet merkezlerinin) işçilik giderleri direkt işçilik giderleridir.

Esas üretim yerlerinin dışındaki yardımcı üretim yerlerinin (maliyet merkezlerinin) işçilik giderleri de endirekt işçilik giderleridir.

Endirekt işçilik giderlerinin üretilen ürünlerin maliyetine doğrudan eklenemeyen giderler olduğunu söyleyebiliriz.

Ayrıca şunu da ilave etmek lazım, esas üretim yerlerinde çalışan işçilerin üretim sırasındaki zamana ait ücretlerinin dışında kalan genel tatil ücretleri, yıllık izin ücretleri, ikramiye ve sosyal yardım gibi ücret ekleri, sosyal güvenlik işveren payları da endirekt işçiliktir.

Özellikli İşçilik Giderleri

İşçilik giderleri hakkında genel bilgiden sonra gelelim özellikli bazı işçilik giderlerine…

  • Boşa geçen zaman işçilik giderleri,
  • Yıllık izin ücretleri,
  • İkramiye ve sosyal yardım ödemeleri,
  • Fazla mesai zammı ödemeleri.
  • Kıdem tazminatı karşılığı.

Burada boşa geçen zaman işçilik giderleri ile yıllık izin ücretleri ve ikramiye, sosyal yardım ödemelerinin muhasebeleşmesini anlatmaya çalışacağım.

Diğer özellikli giderleri ilerde başka bir yazıya konu etmeyi düşünüyorum.

Boşa Geçen Zaman İşçilik Giderleri

Boşa geçen zaman ücreti, çeşitli sebeplerle üretim faaliyetinin durduğu zamana ait direkt işçi ücretidir.

Üretimin durması fabrikalarda çok çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir.

Hemen birkaç tane neden sayabiliriz ;

  • Siparişe bağlanmış üretim malzemesinin zamanında fabrikaya getirilememesi nedeniyle üretimin durması,
  • Üretim sırasında kullanılan makine ve teçhizatların arızalanması, bozulması veya başka nedenlerle üretim dışı kalarak üretimin durması,
  • Enerji darboğazına girilmesi, kesilmesi gibi nedenlerle üretimin durması,
  • Kalite kontrol yetersizliği nedeniyle üretime verilen malzemenin üretime uygun olmadığının üretim sırasında ortaya çıkması yüzünden üretimin durması,
  • Yukarıda saydığım nedenler dışında bir nedenle üretimin durması, sayılabilir.

Boşa geçen geçen işçilik özelliğine, daha doğrusu oluş sebebine göre ya “730 Genel üretim giderleri”, ya da “680 Çalışılmayan kısım gider ve zararları” hesabına alınması gerekiyor.

Boşa geçen işçiliğin sebebi, eğer işletme tarafından kontrol edilebiliyor, ya da işletme içi hata ve sebeplerden kaynaklanıyorsa, bu giderin “730 Genel üretim giderleri” hesabında muhasebeleştirilmesi doğru olacaktır.

Aksi halde direkt işçiliğin içinde bırakmak, ürün maliyetlerinin olması gerekenden fazla olmasına sebep olacaktır.

Bu yüzden “730 Genel üretim giderleri” hesabına alarak, endirekt olarak bir dağıtım anahtarı ile tüm üretim maliyetlerine yüklenmesi doğru olacaktır.

Boşa geçen işçiliğin sebebi, şayet işletmenin kontrolü dışında mesela deprem, yangın, grev, şehir elektrik şebekesindeki arızalar nedeniyle elektrik kesilmesi gibi sebepler ise bu durumda boşa işçilik gideri “680 Çalışılmayan kısım gider ve zararları” hesabına alınması gerekir.

680 hesabın Tekdüzen hesap planındaki açıklaması şöyledir ;

“Üretimle ilgili giderlerden çalışılmayan döneme ve çalışmayan kısımlara ait giderleri içerir.”

Yıllık İzin Ücretleri ve İkramiye, Sosyal Yardım Ödemeleri

Yıllık izin ücretleri ve ikramiyeler, sosyal yardım ödemeleri yılın içinde belirli zamanlarda ödenir.

Yani her ay muntazam şekilde ödenmez, dolayısıyla aylık olarak tahakkuk etmez.

Şayet bu ödemeler, ödendiği zamanda üretim maliyetlerine alınırsa bu dönemdeki üretim maliyetleri (detayında birim üretim maliyetleri) olması gerekenden çok yüksek çıkacaktır.

Hele toplu izin yapan işletmelerde yıllık izin ücretini düşünürsek, yani üretimin tamamen durduğu işletmeleri düşünecek olursak bu dönemde belki üretimde olmayacak, olursa da normalden oldukça az olacaktır.

İşte bu nedenle yıllık izin ücretleri ve ikramiye, sosyal yardım ödemelerinin, yıllık olarak hesaplanacak bütçe değerlerini 12 aya bölerek, her ay karşılık almak suretiyle maliyet hesaplarına almak üretim maliyetinin yeknesak çıkması açısından doğru bir yaklaşım olacaktır.

İşletme üretim yerlerine ait işçilik giderleri içinde bulunan yıllık izin ücretleri ve ikramiye, sosyal yardım ödemeleri için hesaplanan aylık karşılık tutarlarının “373 Maliyet giderleri karşılığı” hesabına alacak vererek “730 Genel üretim giderleri” hesabına borç verilmesi doğru olacaktır.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir