Pareto Analizi Nedir?

Pareto analizi, adını 1894 yılında Lozan üniversitesinde ekonomi dersleri vermeye başlayan İtalyan iktisatçı ve sosyolog Vilfredo Pareto’dan almıştır.

Bu iktisatçı, sosyo-ekonomik sorunlara matematik analiz metotlarını uygulamış, maliyetler, üretim ve değer teorilerine yeni yaklaşımlar getirmiştir. Zaman ve mekana bağlı olmadan ülkelerde gelir dağılımını gösteren eğrilerin üst kademelerindeki eğiminin hep aynı kaldığını gösteren Pareto Kanununu tanımlamıştır.

Pareto analizinde, bir problemin nedenleri önem derecelerine göre sıralanır. Sonra problemin çözümü için önemli nedenlere odaklanarak çözüm bulmaya çalışılır.

Böylece sıralamadaki daha az önemli nedenler ile vakit kaybetmeyerek önemli nedenler üzerinde çözüm aranır.

“Pareto prensibi, 80/20 kuralı olarak da bilinmektedir. Pareto, bu kuralı İtalya milli gelirinin % 80’lik kısmına nüfusun % 20 ‘sinin sahip olduğunu, bir başka deyişle milli gelirin % 80’ninin nüfusun % 20’si tarafından paylaşıldığını belirleyerek ortaya koymuştur.”(1)

Yani bu kurala göre bir problemin % 80’lik kısmını, problemin nedenlerinin % 20’si tarafından oluşturulmaktadır.

İşletme Giderlerinin Analizinde Pareto Prensibi Kullanılabilir mi?

Muhasebe içi üretilen verilerle işletme yönetimine alacağı kararlarda bilgi sunan maliyet muhasebesi ve/veya yönetim muhasebesi için Pareto analizi önemli bir araçtır.

Örnek olarak işletme giderlerinin yorumlanmasında pareto analizinin kullanılmasını verebiliriz..

İşletmelerde genellikle yıl sonlarında girecekleri faaliyet yılı için bütçeler yapılır.

Yöneticiler bu bütçeler ile yeni yılda satışların, üretimlerin, giderlerin, yatırımların, personel sayılarının, gelirlerin, kârlılıkların ne olacağını tahmin etmeye çalışır ve faaliyetleri ile ilgili stratejik kararlar verirler.

Yapılan bütçeler ile faaliyet yılında ne kadar gider yapacaklarını ve bunların neler olduğunu görebilirler. İşletme verimliliğini, kârlılığını artırmak için bu giderlerde nasıl iyileştirme, tasarruf yapabileceklerini düşünürler.

Ekonomik kriz dönemlerinde işletmelerde ilk yapılacak giderleri azaltmak, tasarrufa gitmek her yöneticinin düşündüğü çarelerden biri olarak görülür.

İşte burada muhasebeye, özellikle yönetim muhasebesine önemli görev düştüğünü düşünüyorum.

Yönetim muhasebesi bütçelenmiş giderleri veya fiilen oluşmuş giderleri, pareto analizi prensiplerine uygun olarak listeleyerek azaltılması ya da tasarruf yapılması gereken giderleri belirleyebilir.

İşletmelerde, özellikle üretim yapanlarda, her ana gider kalemleri altında gider çeşitlerinin önemli sayılarda (örnek verecek olursak her ana gider sınıfı altında 50-60 kalem) olduğunu muhasebeci olarak düşünürsek bu işin çok ta kolay olmadığını düşünüyorum.

Pareto Analizi İle Giderlerin Analizi ve Tasarruf Edilecek Giderlerin Belirlenmesi

Biliyorsunuz üretim işletmelerinde giderler, direkt ilk madde ve malzeme dışında şöyle sıralanır ;

Tek düzen hesap planı7/A seçeneğine göre giderler;

  • Direkt işçilik giderleri,
  • Genel Üretim giderleri,
  • Araştırma ve geliştirme giderleri,
  • Pazarlama satış ve dağıtım giderleri,
  • Genel yönetim giderleri,
  • Finansman giderleri’nden oluşmaktadır.

Bu ana gider kalemleri altında 50-60 gider çeşiti kalemi olduğunu (bu rakam işletmenin gider çeşitlerini takip etme arzusuna göre değişebilir) düşündüğümüzde bunların pareto analizi yapabilecek şekle getirilmesi önemli çalışma gerektirecektir.

Ancak günümüzde çok gelişmiş muhasebe bilgisayar programlarının kullanılması, işletme muhasebe hesap planı kodlamasının analiz amacına hizmet edecek şekilde yapılması bu çalışmayı kolaylaştıracaktır.

Pareto analizi ile işletmenin tüm giderlerinin iyileştirilmesi gibi zorlu bir uğraş yerine, giderlerin parasal değer olarak toplamda % 70-80’ni oluşturan çok daha az sayıdaki kalemlerinin iyileştirilmesine odaklanmanın daha doğru olacağını düşünüyorum.

Bunu aşağıdaki örnekle açıklamaya çalışacağım.

Pareto İle Gider Analizi

İşletmenin ilk madde ve malzeme hariç yukarıda saydığım ana gider kalemleri altında gider çeşitleri ve tutarları ve toplam içinde oranları olarak şöyle dağılım gösterdiğini varsayalım ;

(Not: Tablodaki gider kalemlerinin rakamları örneğin daha kolay anlaşılması için rastgele alınmıştır.)

….. YILI GİDERLER
GİDERLER Direkt İşçilik    720 Genel      Üretim Gider.     730 AR – GE Gider.     750 Pazar.   Satış       ve    Dağ.Gid.     760 Genel Yönetim Gider.     770 Finans.     Gider.     780 Toplam Giderler Toplam İçinde Oranı   %
Direkt İşçilik Ve Ekleri 0 1.500.000 15,63
Endirekt İşçilik ve Ekleri 0 0 0 0 75.000 0,78
Memur Ücretleri ve Ekleri 0 0 0 0 400.000 4,17
İşyerinde Verilen Yemek 0 0 0 0 9.000 0,09
Giyecek, Korunma, Sağlık Gid. 0 0 0 0 90.000 0,94
Personel Taşıma Giderleri 0 0 0 0 30.000 0,31
Sosyal Yardımlar 0 0 0 0 1.500 0,02
İhbar ve Kıdem Tazminatları 0 0 0 0 10.000 0,10
Eğitim Giderleri 0 0 0 0 2.000 0,02
Endirekt Malzeme Giderleri 0 0 0 0 100.000 1,04
Gider Kaydedilen Sabit Kıymetler 0 0 0 0 10.000 0,10
Tamir, Bakım Giderleri 0 0 0 0 15.000 0,16
Kırtasiye ve Matbuat Giderleri 0 0 0 0 10.000 0,10
Abone ve Neşriyat Giderleri 0 0 0 0 5.000 0,05
Elektrik Giderleri 0 0 0 0 2.000.000 20,83
Doğalgaz Giderleri 0 0 0 0 1.500.000 15,63
Su Giderleri 0 0 0 0 1.000.000 10,42
Haberleşme Giderleri 0 0 0 0 50.000 0,52
Kargo Giderleri 0 0 0 0 5.000 0,05
Nakliye, Hammaliye Giderleri 0 0 150.000 1,56
Seyahat Giderleri 0 0 0 0 250.000 2,60
Şehiriçi Yol Giderleri 0 0 0 0 25.000 0,26
Temsil ve Ağırlama Giderleri 0 0 0 0 50.000 0,52
Kira Giderleri 0 0 0 5.000 0,05
TSE ve Standart Giderleri 0 1.500 0,02
Diğer Genel Giderler 0 0 0 0 10.000 0,10
Etüd ve Proje Giderleri 0 250.000 2,60
Ambalaj Giderleri 0 350.000 3,65
Satış Komisyonları 0 500.000 5,21
Reklam ve İlan Giderleri 0 0 100.000 1,04
Sigorta Giderleri 0 30.000 0,31
İhracat Giderleri 0 50.000 0,52
Promosyon Giderleri 0 75.000 0,78
Fuar ve Tanıtım Giderleri 0 150.000 1,56
Şirket Araçları Benzin Giderleri 0 0 0 0 100.000 1,04
Şirket Araçları Tamir Bakım Gid. 0 0 0 0 30.000 0,31
Garanti Kaps. Yedek Parça Gid. 0 50.000 0,52
Garanti Kaps. İşçilik Giderleri 0 100.000 1,04
Bayi ve Servis Toplantı Giderleri 0 75.000 0,78
Satış Araştırma ve Geliştirme Gid. 0 25.000 0,26
Aidatlar 0 5.000 0,05
Gecikme Zamları ve Para Cezaları 0 7.500 0,08
Mahkeme ve Noter Giderleri 0 2.500 0,03
Müşavirlik Giderleri 0 0 0 20.000 0,21
Bilgi İşlem Giderleri 0 50.000 0,52
Emlak Vergisi 0 5.000 0,05
Damga Vergisi 0 2.000 0,02
Motorlu Taşıtlar Vergisi 0 5.000 0,05
Diğer Vergi Resim ve Harçlar 0 1.000 0,01
Bağış ve Yardımlar 0 2.000 0,02
Kıs. Vad. TL Kredisi Faiz Gid. 0 150.000 1,56
Kıs. Vad. Döviz Kredisi Faiz Gid. 0 75.000 0,78
Uz. Vad. TL Kredisi Faiz Gid. 0 50.000 0,52
Uz. Vad. Döviz Kredisi Faiz Gid. 0 25.000 0,26
Banka Komisyonları 0 5.000 0,05
Vade Farkı Giderleri 0 6.000 0,06
Toplam Giderler 0 0 0 0 0 0 9.600.000 100
Amortismanlar 0 0 0 0 1.000.000
Amortisman Dahil Toplam Gid. 0 0 0 0 0 0 10.600.000 100

(Yukarıdaki tabloda amortismanların yatırımlar neticesinde oluşan sabit bir gider olduğu düşüncesiyle toplam giderler dışında gösterdiğim dikkate alınmalı.)

Şimdi bu giderleri pareto prensiplerine göre toplam içindeki payının en büyükten en küçüğüne göre sıralayalım ;

….. YILI GİDERLER 
GİDERLER TOPLAM GİDERLER Toplam İçindeki Oranı % Toplam İçindeki Oranı %
       
Elektrik Giderleri 2.000.000 20.83 20.83
Direkt İşçilik Ve Ekleri 1.500.000 15.63 36.46
Doğalgaz Giderleri 1.500.000 15.63 52.08
Su Giderleri 1.000.000 10.42 62.50
Satış Komisyonları 500.000 5.21 67.71
Memur Ücretleri ve Ekleri 400.000 4.17 71.88
Ambalaj Giderleri 350.000 3.65 75.52
Seyahat Giderleri 250.000 2.60 78.13
Etüd ve Proje Giderleri 250.000 2.60 80.73
Nakliye, Hammaliye (Taşıma) Giderleri 150.000 1.56 82.29
Fuar ve Tanıtım Giderleri 150.000 1.56 83.85
Kısa Vadeli TL Kredisi Faiz Giderleri 150.000 1.56 85.42
Endirekt Malzeme Giderleri 100.000 1.04 86.46
Reklam ve İlan Giderleri 100.000 1.04 87.50
Şirket Araçları Benzin Giderleri 100.000 1.04 88.54
Garanti Kapsamında İşçilik Giderleri 100.000 1.04 89.58
Giyecek, Korunma, Sağlık Giderleri 90.000 0.94 90.52
Endirekt İşçilik ve Ekleri 75.000 0.78 91.30
Promosyon Giderleri 75.000 0.78 92.08
Bayi ve Servis Toplantı Giderleri 75.000 0.78 92.86
Kısa Vadeli Döviz Kredisi Faiz Giderleri 75.000 0.78 93.65
Haberleşme Giderleri 50.000 0.52 94.17
Temsil ve Ağırlama Giderleri 50.000 0.52 94.69
İhracat Giderleri 50.000 0.52 95.21
Garanti Kapsamında Yedek Parça Giderleri 50.000 0.52 95.73
Bilgi İşlem Giderleri 50.000 0.52 96.25
Uzun Vadeli TL Kredisi Faiz Giderleri 50.000 0.52 96.77
Personel Taşıma Giderleri 30.000 0.31 97.08
Sigorta Giderleri 30.000 0.31 97.40
Şirket Araçları Tamir Bakım Giderleri 30.000 0.31 97.71
Şehiriçi Yol Giderleri 25.000 0.26 97.97
Satış Araştırma ve Geliştirme Giderleri 25.000 0.26 98.23
Uzun Vadeli Döviz Kredisi Faiz Giderleri 25.000 0.26 98.49
Müşavirlik Giderleri 20.000 0.21 98.70
Tamir, Bakım Giderleri 15.000 0.16 98.85
İhbar ve Kıdem Tazminatları 10.000 0.10 98.96
Gider Kaydedilen Sabit Kıymetler 10.000 0.10 99.06
Kırtasiye ve Matbuat Giderleri 10.000 0.10 99.17
Diğer Genel Giderler 10.000 0.10 99.27
İşyerinde Verilen Yemek 9.000 0.09 99.36
Gecikme Zamları ve Para Cezaları 7.500 0.08 99.44
Vade Farkı Giderleri 6.000 0.06 99.51
Abone ve Neşriyat Giderleri 5.000 0.05 99.56
Kargo Giderleri 5.000 0.05 99.61
Kira Giderleri 5.000 0.05 99.66
Aidatlar 5.000 0.05 99.71
Emlak Vergisi 5.000 0.05 99.77
Motorlu Taşıtlar Vergisi 5.000 0.05 99.82
Banka Komisyonları 5.000 0.05 99.87
Mahkeme ve Noter Giderleri 2.500 0.03 99.90
Eğitim Giderleri 2.000 0.02 99.92
Damga Vergisi 2.000 0.02 99.94
Bağış ve Yardımlar 2.000 0.02 99.96
Evlenme, Doğum, Ölüm,Askerlik, Tahsil Yardımı 1.500 0.02 99.97
TSE ve Standart Giderleri 1.500 0.02 99.99
Diğer Vergi Resim ve Harçlar 1.000 0.01 100.00
Toplam Giderler 9.600.000 100  
Amortismanlar 1.000.000    
Amortisman Dahil Toplam Giderler 10.600.000 100 0

 

Yukarıdaki tabloya baktığımızda parasal olarak işletme giderlerinin % 80’nini 56 adet gider çeşiti içinde sadece 9 kalem giderin oluşturduğunu göreceksiniz.

İşte bu tabloya göre 56 kalem gider çeşitinin iyileştirilmesi ile uğraşmak yerine 9 kalem gider çeşitine odaklanarak onları iyileştirmeye çalışmak çok daha verimli olacaktır.

Ben Pareto analizini giderlerin analizinde bu şekilde kullanılabileceğini düşünüyorum.

Yukarıda verdiğim örnek bize pareto analizinin muhasebe, özellikle çeşitli analizler yaparak yönetime raporlama yapan muhasebeciler için önemli bir araç olduğunu göstermektedir.

VOLKAN KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Kaynak :

(1) : Kalite Maliyetleri Muhasebesi ve İstatiksel Analizi Yazarlar : Barış Sipahi-Hakan Yıldırım Türkmen Kitabevi