Ürün Maliyetinde Malzeme Giderleri

Üretim işletmelerinde, maliyet hesaplamalarında en önemli kalem olarak gördüğüm malzeme giderlerinden bahsetmek, muhasebeci gözüyle incelemek istiyorum.

Bilindiği gibi üretim maliyeti üç kalemden oluşmaktadır.

Bunları Tek Düzen Hesap Planı’nda “7 Maliyet Hesapları” grubu altında görebilmekteyiz.  Büyük ve orta boy üretim işletmelerinin kullandığı 7/A seçeneğine göre hesap kodlarıyla şöyle sıralamak mümkün ;

  1. Direkt İlk Madde Ve Malzeme Giderleri,
  2. Direkt İşçilik Giderleri Hesabı,
  3. Genel Üretim Giderleri.

Malzeme Giderlerinin Sınıflandırılması

Malzeme giderlerini, üretilen ürünün bünyesine giren “Direkt ilk madde ve malzeme” ve ürünün üretimi sırasında, üretim faaliyetine yardımcı  “Endirekt malzemeler”  olarak sınıflandırmak mümkündür.

Malzeme giderlerini kullanım amaçlarına uygun olarak bu şekilde sınıflandırmak üretim maliyeti hesaplamalarında hangi hesaba gireceği açısından önem kazanmaktadır. Çünkü kullanılan malzeme kullanım özelliğine göre 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri hesabına veya 730 Genel Üretim Giderleri hesabına girebilmektedir.

Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri

Direkt İlk Madde ve Malzemeler, adından da anlaşılacağı gibi ürünü oluşturan, ürünün bünyesine direkt giren, fiziki olarak ürünün bir parçası olan malzemelerdir. Bu malzemeler sanayi işletmelerinde ürün mühendisliği tarafından tek tek belirlenerek ürün ağaçları oluşturulur. Bu ürün ağaçlarında her birim ürünün bünyesine giren direkt malzemeler miktar olarak belirlenir.

Çok basit örnek vermek gerekirse; A ürünün mamul haline gelmesi için X malzemesinden 4 tane kullanılıyorsa ürün ağacında X malzemesi için 4 adet sarf gösterilir. Sarf birimi malzemenin özelliğine göre adet, gr, kilo, litre gibi değişik ölçü birimleri olabilir.

Endirekt Malzemeler

Endirekt malzemeler, ürünün üretim faaliyetinde kullanılan, sarf edilen, ancak direkt ilk madde ve malzemeler gibi ürünün fiziki yapısının bir parçası olmayan, işletme ve yardımcı malzemelerdir.

Üretim faaliyeti için ve/veya üretim faaliyetinin aksamaması için kullanılan bir takım malzemeler vardır. Mesela makine ve teçhizatların bakımı için kullanılan yağlar, temizleme malzemeleri, makinelerin tamiri için kullanılan malzemeler. Bu tip malzemeler üretilen ürünün bünyesine girmez, ancak üretim faaliyetinin aksamadan yapılması için kullanılması, sarf edilmesi zaruri olmaktadır.

Ayrıca şunu da belirmek gerekir, bu malzemelerin hangi ürünün üretimi için kullanıldığını belirlemek zor olabileceği gibi ekonomik de olmamaktadır. Bu nedenle bu malzemelerin ürün maliyetine verilmesi maliyet muhasebesinin kullandığı bir takım dağıtım anahtarları vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir.

Maliyet Muhasebesi Tarafından Kullanılan Hesaplar

Maliyet muhasebesi üretim maliyeti hesaplamalarında, malzemenin yukarıda yaptığımız malzeme sınıflandırmasına göre farklı hesaplar kullanmaktadır.

Direkt İlk Madde ve Malzeme olarak ürün ağaçlarında gösterilen malzemeler, ürün ağaçlarındaki birim sarf miktarlarıyla, ürünün üretim miktarlarına uygun olarak kullanılan miktarı, malzeme stoklarından birim stok maliyetleriyle çekilmektedir.

Muhasebe kaydını 7/A seçeneğine göre gösterirsek ; “710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri” hesabına alınarak bu hesaba borç kaydedilmekte, karşılığında “150. İlk Madde ve Malzeme” hesabına alacak kaydedilmektedir.

Bu aşamada hangi ürün için, ne miktarda malzeme kullanıldığı bilinmekte ve dolayısıyla üretilen ürünün malzeme maliyeti (direkt) bilinebilmektedir.

Endirekt malzeme giderleri ise yukarıda anlattığımız gibi birebir hangi ürünün maliyetine girmesi gerektiği bilinemediği için yine 7/A seçeneğine göre gösterirsek ; “730. Genel Üretim Giderleri” hesabına alınmakta, bu hesaba borç, 150. İlk Madde ve Malzeme” hesabına alacak verilmektedir.

Böylece bu yazıda, sadece üretim faaliyetinde kullanılan malzemeyi sınıflandırarak maliyet muhasebesinin malzemenin özelliğine göre hangi hesaplara aldığını incelemiş olduk.

Volkan KARA

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir